Kısa cevap
Yakalanan kişi en geç yirmi dört saat içinde hâkim önüne çıkarılır; toplu suçlarda gözaltı savcının yazılı emriyle her defasında bir günü geçmemek üzere en çok üç gün uzatılabilir. Gözaltındaki kişinin susma, avukatla görüşme ve yakınlarına haber verme hakkı vardır; avukatsız alınan kolluk ifadesi hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
Gözaltı, bir suç şüphesiyle yakalanan kişinin soruşturma işlemleri için kolluk birimlerinde tutulmasıdır. Bu süreçte kişinin hakları kanunla güvence altındadır ve bu hakların kullanılıp kullanılmadığı, dosyanın ilerleyen aşamalarında belirleyici olur.
Gözaltı süresi
Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre (CMK m.91):
- Gözaltı süresi, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez. Yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre bu süreye dahil değildir.
- Toplu olarak işlenen suçlarda delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle, Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle gözaltı süresi her defasında bir günü geçmemek üzere üç güne kadar uzatılabilir.
- Terör suçları gibi özel kanunlarda farklı süreler öngörülebilir.
Gözaltı kararına ve süre uzatma kararına karşı gözaltındaki kişi, müdafii veya yakınları sulh ceza hâkimliğine başvurarak serbest bırakılmayı isteyebilir. Hâkim, başvuruyu yirmi dört saat içinde inceler.
Gözaltındaki kişinin hakları
1. Suçlamayı öğrenme hakkı. Yakalanan kişiye, yakalama nedenleri ve hakkındaki iddialar derhâl bildirilir.
2. Yakınlarına haber verme hakkı. Yakalanan ve gözaltı süresi uzatılan kişinin durumu, Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınına veya belirleyeceği kişiye gecikmeksizin bildirilir (CMK m.95).
3. Avukatla görüşme hakkı. Şüpheli, soruşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiin yardımından yararlanabilir. Müdafi ile görüşme her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda yapılabilir; yazışmalar denetime tabi değildir. Avukatı olmayan şüpheliye istemi hâlinde barodan müdafi atanır.
4. Susma hakkı. Şüpheli, üzerine atılı suç hakkında açıklama yapmama hakkına sahiptir (CMK m.147). Susma hakkının kullanılması aleyhe delil sayılamaz.
5. Delil gösterme hakkı. Şüpheli, şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebilir.
6. Sağlık kontrolü. Gözaltına alınan kişinin gözaltına alınırken ve serbest bırakılırken veya adliyeye sevk edilirken sağlık kontrolü yapılır.
İfade verirken dikkat edilmesi gerekenler
- İfade, zorlamaya, işkenceye, ilaç vermeye, yorma, aldatma, tehdit veya yasal olmayan bir yarar vaadine dayanamaz (CMK m.148). Bu yollarla alınan ifade, rıza olsa bile delil olarak kullanılamaz.
- Müdafi hazır bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
- İfade tutanağı imzalanmadan önce dikkatle okunmalı; söylenmeyen bir cümle varsa düzeltilmesi istenmelidir.
- Olayları bilmeden yapılan tahmine dayalı açıklamalar, sonradan çelişki olarak değerlendirilebilir. Dosyayı öğrenmeden ifade vermek yerine müdafiyle görüşmek genellikle daha güvenlidir.
Gözaltından sonra ne olur?
Gözaltı süresinin sonunda kişi ya serbest bırakılır ya da Cumhuriyet savcılığına sevk edilir. Savcı, şüpheliyi serbest bırakabilir, adli kontrol veya tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edebilir. Tutuklama ve adli kontrol hakkında tutuklama ve tutukluluğa itiraz yazımıza bakabilirsiniz.
Gözaltı veya ifade çağrısı durumunda zaman kritik olduğundan, Bursa ceza avukatı sayfamızdaki iletişim bilgileriyle doğrudan telefonla ulaşmanız önerilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı içtihatları değişebilir; somut dosyanız için bir avukatla görüşmeniz gerekir.