Kısa cevap
Türk hukukunda dört tür nafaka vardır - dava süresince tedbir nafakası, çocuk için iştirak nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş için yoksulluk nafakası ve yakın akrabalar arasında yardım nafakası. Miktar, tarafların gelirleri, giderleri ve ihtiyaçlarına göre hâkim tarafından belirlenir; kanunda sabit bir oran yoktur.
Nafaka, bir kişinin geçimini sağlaması için bir başkası tarafından ödenen düzenli paradır. Boşanma sürecinde ve sonrasında gündeme gelen nafakalar, amaçlarına göre farklı kurallara tabidir.
1. Tedbir nafakası
Boşanma davası açıldığında hâkim, dava süresince eşlerin ve çocukların geçimi için tedbir nafakasına hükmedebilir (TMK m.169). Eşlerin boşanmadan önce ayrı yaşaması hâlinde de ayrı yaşamada haklı olan eş tedbir nafakası isteyebilir (TMK m.197). Tedbir nafakasında kusur aranmaz; ekonomik durumu daha zayıf olan eş lehine hükmedilir. Dava kesinleşinceye kadar devam eder.
2. İştirak nafakası
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmakla yükümlüdür (TMK m.182). İştirak nafakası kural olarak çocuk ergin oluncaya kadar ödenir. Çocuğun eğitimi devam ediyorsa, erginlikten sonra da yardım nafakası olarak devam edebilir. İştirak nafakasında kusur aranmaz.
3. Yoksulluk nafakası
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan süresiz olarak yoksulluk nafakası isteyebilir (TMK m.175). Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Yoksulluk nafakası, boşanma davasıyla birlikte veya boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla istenebilir.
4. Yardım nafakası
Yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoy, altsoy ve kardeşlere, gücü yerinde olan akraba tarafından ödenen nafakadır (TMK m.364). Çoğunlukla eğitimi süren ergin çocuklar ve yaşlı anne-babalar için gündeme gelir.
Nafaka ne kadar?
Kanunda sabit bir oran veya tutar yoktur. Hâkim şu ölçütlere göre karar verir:
- Nafaka yükümlüsünün geliri ve malvarlığı,
- Nafaka alacaklısının geliri ve ihtiyaçları,
- Çocuğun yaşı, eğitim ve sağlık giderleri,
- Tarafların sosyal ve ekonomik durumu, hayat pahalılığı.
Gelirlerin tespiti için SGK, banka, tapu ve araç kayıtları getirtilir; gerekirse kolluk aracılığıyla ekonomik ve sosyal durum araştırması yapılır. Bu nedenle nafaka talebinde gelir ve giderlerin belgelerle gösterilmesi önemlidir.
Nafaka artırılabilir mi, kaldırılabilir mi?
Tarafların mali durumlarında önemli bir değişiklik olursa veya hakkaniyet gerektirirse nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir (TMK m.176/4). Mahkeme, sonraki yıllar için nafakanın her yıl belirli bir oranda (çoğunlukla TÜFE oranında) artmasına da karar verebilir.
Yoksulluk nafakası; alacaklının yeniden evlenmesi, taraflardan birinin ölümü, alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğun sona ermesi veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde kaldırılır.
Nafaka ödenmezse?
Nafaka kararı ilam niteliğindedir ve doğrudan icraya konabilir. Maaş haczinde nafaka alacağı önceliklidir ve dörtte bir sınırına tabi değildir. İcra takibine rağmen nafakayı ödemeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsine karar verilebilir.
Boşanmanın diğer mali sonuçları için boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı içtihatları değişebilir; somut dosyanız için bir avukatla görüşmeniz gerekir.